Piemonte buiten de lijntjes – februari 2026

Ondergetekende mocht een van zijn geliefde wijnregio’s in het daglicht zetten. Naast Duitse wijn, en Riesling in het bijzonder, is Marc ook gepassioneerd door het Italiaanse wijngebied Piemonte.
Op deze avond bleven we weg van de platgetreden paden en gingen op verkenning naar “inheemse (bijna) vergeten druivenrassen”, zoals de ondertitel van de presentatie luidde.

Piemonte
Piemonte, letterlijk “aan de voet van de bergen”, is de zevende grootste wijnregio van Italië, met ruim 44.000 hectare wijngaard en een productie van ongeveer 2,7 miljoen hectoliter (2024). De Alpen beschermen de regio in het noorden en westen, terwijl de Apennijnen in het zuiden mediterrane invloeden temperen. De regio bestaat geologisch uit kalkrijke mergels in de Langhe, zanderige bodems in Roero, vulkanische invloeden in Alto Piemonte en morene-afzettingen in Canavese.
Met 41 DOC’s en 19 DOCG’s krijgen alle wijnen een hoogwaardige herkomstbenaming. Er wordt geen IGT / IGP geproduceerd.
De wijngaarden van Langhe, Roero en Monferrato zijn erkend als UNESCO-werelderfgoed. 

Italië herbergt waarschijnlijk de meeste inheemse druivenrassen ter wereld. Ampelograaf Anna Schneider spreekt over 2000 gecultiveerde rassen. In Piemonte domineren barbera (30%), moscato bianco (21%), dolcetto (13%) en nebbiolo (9%). De categorie ‘Others’ telt 27%, en vormen het onderwerp voor deze proefavond.

Bij handopsteking werd kort gevraagd wie al van de druif had gehoord en wie al een wijn van deze druif in het glas had. Het was verrassend om te zien dat, buiten Arneis, het aantal opgestoken handen opvallend laag bleef. Opdracht geslaagd: het was echt de bedoeling om een ontdekkingstocht naar de ‘vergeten’ druiven te organiseren.
Zoals steeds zijn de proefnotities een samenvatting van de besprekingen die door de leden werden gegeven. Jammer genoeg worden de besprekingen steeds korter…

Arneis
Arneis is historisch gedocumenteerd sinds de 15e eeuw en heeft zijn roots in Roero. De druif werd vroeger tussen Nebbiolo aangeplant om vogels af te leiden, en ook gebruikt in blends. Toen Barolo en Barbaresco verplicht 100% Nebbiolo moesten zijn, verdween Arneis bijna. Met de heropleving van droge witte kwaliteitswijnen in de jaren 1980 kreeg Arneis een nieuwe kans, en vandaag is ze de belangrijkste witte druif van Roero.

Az. Agr. Malvirá Renesio 2022 – DOCG Roero Arneis 
We proefden een wijn van Malvirà. De familie Damonte speelde een pioniersrol bij de identificatie van MGA’s (Menzioni Geografiche Aggiuntive) in Roero.
Deze wijn komt van de MGA (cru) Renesio, de heuvel die zijn naam gaf aan het druivenras zelf.
Biologisch geteeld en opgevoed op roestvrij staal met regelmatig omroeren van de fijne droesem (bâtonnage).
Lichtgeel van kleur, met citrus en florale tonen. De sur lie-rijping is duidelijk aanwezig en overstemt het fruit enigszins. Medium+ zuren, medium alcohol en body, met een licht bittertje op het einde.

Nascetta
“Nascetta geeft de betekenis van lokaal geteeld een heel nieuw niveau: het is een in één dorp geteelde druif”, schrijft Ian d’Agata in het boek “Native Wine Grapes of Italy”.
Het dorp is Novello, een van de belangrijke dorpen binnen de Barolo-zone. Eind 20e eeuw was Nascetta nagenoeg verdwenen. In 2008 stond er amper 7 hectare aangeplant. Het is aan Elvio Cogno te danken dat de druif bewaard bleef: hij startte in 1994 met een micro-productie van droge wijn en redde haar zo van de vergetelheid.

Az. Agr. Cogno Anas-cëtta 2024 – DOC Langhe Nascetta del Comune di Novello 
Het domein Cogno wordt momenteel geleid door de vierde generatie (Nadia Cogno en Valter Fissore), met dochter Elena als vijfde generatie in de wijngaard.
De druiven voor deze wijn komen van een perceel van 2 hectare op 350 meter hoogte. De wijn wordt voor de helft opgevoed op roestvrij staal en voor de helft op Slavonische eiken vaten van 1500 liter. 
Bleekgeel en aanvankelijk gesloten; na veel walsen komen florale tonen en citrus vrij. De smaak ontvouwt zich in twee fases: eerst fris en bloemig, daarna mineralig met witte peper en gerookt.

Timorasso
Timorasso heeft middeleeuwse roots in de streek rond Tortona, maar raakte na de druifluisepidemie (phylloxera) sterk in de verdrukking ten voordele van productievere rassen. De heropleving is grotendeels de verdienste van Walter Massa, die in de jaren 1980 als een van de eersten opnieuw met Timorasso experimenteerde. Sindsdien is de aanplant spectaculair gestegen: in 1987 bleef amper een halve hectare staan, momenteel al bijna 500 hectare. Er is sprake van een echte hype.

La Colombera ‘Il Montino’ Timorasso 2021 – DOC Colli Tortonesi Timorasso
Elisa Semino van La Colombera was een van de producenten die samen met Walter Massa Timorasso van uitsterven redde. De slagzin van het bedrijf, “A mission called Timorasso”, zegt alles over hun ambitie.
De wijn komt van de cru Vigneto Montino op 250 meter hoogte, met een klei-mergelbodem. Opgevoed op roestvrij staal. 
Lichtgeel, fruitig, met wilde bloemen, rijpe appel, steenvruchten, amandel en een minerale toets. Vol van body, romig, hoog in zuren en met een lange afdronk.

Erbaluce
De naam betekent “licht van de dageraad”, een verwijzing naar de amberkleur van de rijpe bessen. Erbaluce groeit op de morenehellingen van het zogenaamde “Ivrea Morainic Amphitheatre”, gevormd door gletsjers tijdens de laatste ijstijden. Topsommelier Gianluca di Taranto schrijft in zijn boek “De Druif” dat hij Erbaluce beschouwt als een van de meest kwalitatieve autochtone witte druiven van Piemonte.

Orsolani ‘Cuvée Tradizione 1968’ Metodo Classico Brut 2018 – DOCG Caluso Spumante 
De vierde witte wijn was verrassend een traditionele methode schuimwijn.
Cantine Orsolani is een historisch domein, opgericht in 1894. Wijnmaker Gian Luca Orsolani streeft naar duurzame wijnbouw. Hij behoort, samen met die andere grootmeester Domenico Tappero Merlo, tot dé referentie voor Erbaluce. 
De schuimwijn is 100% Erbaluce, afkomstig van zanderige morenen op 250 tot 300 meter hoogte. Na vergisting (deels in hout, deels op staal) rijpt de wijn 60 maanden op de gistresten, alvorens in 2024 gedegorgeerd te worden.
Licht honingkleurig, met citrus, biscuit, abrikoos en honing. Complex en evenwichtig, met ondersteunende zuurtjes. “Deze schuimwijn bevalt me ten zeerste, en wil ik met niemand delen.”

Vespolina
Voor de eerste rode druif van de avond verplaatsen we ons naar Alto Piemonte. Vespolina is een directe afstammeling van Nebbiolo en is aangeplant rond Ghemme, Gattinara en de Colline Novaresi. Met slechts 135 hectare aanplant is het eerder een zeldzaamheid. De phylloxera-epidemie bracht de druif bijna tot uitsterven, en ook het enten op Amerikaanse onderstok verliep niet altijd vlot.

Il Chiosso Vespolina 2023 – DOC Colline Novaresi 
Het domein van Marco Arluno en Carlo Cambieri werkt op een duurzame manier.
Een relatief korte maceratie moet het aandeel rotundone (verantwoordelijk voor de typische peper- en kruidentoets van syrah) in toom houden. Verdere opvoeding op inox vaten.
Medium robijnrood. Sappig rood fruit, kers, framboos, melkchocolade, aardsheid. Iets drogende tannine.
De wijn werd jammer genoeg een beetje te warm geschonken, net als de volgende.

Pelaverga
Om precies te zijn: pelaverga piccolo, niet te verwarren met de pelaverga grosso, een minder interessante druif die zelfs geen familie van pelaverga piccolo is.
Net als Nascetta is ook pelaverga piccolo afkomstig van slechts één dorp, en ook hier is het weer een van de belangrijke dorpen in de Barolo-zone: Verduno.
Tussen de twee wereldoorlogen was de druif bijna verdwenen; slechts één producent hield haar in leven met een heel beperkte productie. Vandaag staat er nog maar 30 hectare aangeplant. De producenten van Verduno hebben zich verenigd in de organisatie Verduno è Uno om de druif meer bekendheid te geven.

Az. Agr. Sordo Giovanni Verduno Pelaverga 2022 – DOC Verduno Pelaverga 
Sordo is een historisch familiebedrijf dat erg kwalitatief werkt. Het zet sterk in op verantwoord wijngaardbeheer: ze gebruiken geen chemische kunstmest en herbicide, grassen zorgen voor natuurlijke bemesting en er is veel aandacht voor biodiversiteit.
Onder leiding van Giorgio ging de kwalitatieve expansie verder, met acht Barolo-MGA’s als hoogtepunt.
De Pelaverga 2022 komt van 30 jaar oude stokken op mergelbodems en werd opgevoed op roestvrij staal. 
Licht robijnrood en doorzichtig in het glas. Rood fruit, zoete kers, kruidigheid met laurier en tijm, een vleugje peper en een zachte zoete afdronk.

Freisa
Freisa duikt al op in geschriften uit 1517  als Fresearum en werd destijds beschouwd als een van de duurste en meest begeerde wijnen, waarvoor dubbele douanetarieven werden aangerekend. De druif is genetisch nauw verwant aan Nebbiolo. In de 19e eeuw was Freisa enorm populair en verwerkt in nagenoeg elke lokale blend. Sindsdien is de aanplant dramatisch gekrompen: van meer dan 7.400 hectare in 1970 naar minder dan 850 hectare vandaag.

Stefano Rossotto ‘Andvinà’ 2022 – Freisa di Chieri Superiore DOC 
Wijnmaker Matteo Rossotto is ook voorzitter van het Consorzio Freisa di Chieri, wat zijn betrokkenheid bij dit druivenras onderstreept. De Superiore-aanduiding vereist minstens twaalf maanden rijping, waarvan zes op hout. 
Deze wijn rijpte achtereenvolgens in beton, gebruikte barrique en op fles, en kon gelukkig even afkoelen voor de bespreking, wat de beoordeling ten goede kwam. 
Droog, jong en zacht, met laurier, tijm, rijpe kers en vanille. Aangenaam en toegankelijk, ideaal bij een stevig stuk wild.

Grignolino
De naam Grignolino komt waarschijnlijk van het lokale woord grignolé, wat “pitjes” betekent:  de druif heeft er namelijk meer dan andere rassen. Het aromatische profiel lijkt sterk op dat van Nebbiolo, wat verklaart waarom gerijpte Grignolino in de 19e eeuw regelmatig de hoofdprijzen wegkaapte. De druif raakte in verval door zijn gevoeligheid voor ziektes, waaronder de gevreesde esca-virussen die wijnstokken kunnen doden. Wijnbouwers kozen ervoor om er meer eenvoudiger wijnen van te maken, met kortere rijping op inox.

Az. Agr. Accornero Bricco del Bosco Vigne Vecchie 2018 -Grignolino Monferrato Casalese DOC 
Ermanno Accornero is een van de drijvende krachten achter het Monferace-project, dat Grignolino naar zijn historische glorie wil terugbrengen via lange rijping: minimaal 40 maanden, waarvan 24 op hout, en druiven van de beste wijngaarden. 
De Bricco del Bosco-wijngaard ligt op 230 meter hoogte; de stokken zijn 65 jaar oud. Na 40 dagen maceratie rijpte de wijn 30 maanden in eiken tonneaux, gevolgd door 24 maanden op fles. 
Helder bruinrood in het glas, met koffie, aardbei en zoethout. Ondersteunende zuren en een fijne, edele tanninestructuur. Deze wijn oogstte veel enthousiaste reacties.

Een avond vol ontdekkingen. Het is vooral dankzij gepassioneerde producenten dat deze druiven niet verloren gaan. Het was een genoegen om ze samen met jullie te ontdekken.

Verslag: Marc Roovers
Toto’s: Robby Sallaets